Een veilige en positieve klassensfeer creëren is misschien wel de belangrijkste taak van elke docent. Waar leerlingen zich veilig en geaccepteerd voelen, ontstaat er ruimte om te leren en samen te werken. Maar dat gaat niet altijd vanzelf. Pestgedrag, onduidelijke regels of storend gedrag kunnen de harmonie in de klas snel verstoren. Gelukkig zijn er bewezen strategieën om een klas om te vormen tot een hecht en positief team.
Van veel regels naar 5 gouden afspraken
Recente onderzoeken bevestigen dat een lange lijst schoolregels vaak averechts werkt. Wanneer er te veel regels zijn, reageren leraren vooral op overtredingen die zij persoonlijk belangrijk vinden, wat leidt tot verschillen in aanpak en frustratie bij leerlingen. Onderzoekers als Archer en Hughes (2011) en Alter en Haydon (2017) benadrukken dat minder regels juist meer duidelijkheid en consistentie opleveren. Ook Gable, Hester, Rock en Hughes (2009) toonden aan dat een beperkt aantal kernregels effectiever is wanneer ze expliciet worden aangeleerd en consequent worden toegepast. Uit een ander onderzoek blijkt dat leerlingen beter reageren op een klein aantal vaste afspraken die samen met hen worden opgesteld en regelmatig worden herhaald. Dus minder regels, meer duidelijkheid. Dat zorgt voor rust, voorspelbaarheid en een positieve klassensfeer waarin iedereen weet waar hij of zij aan toe is. Voorbeelden van zulke gouden regels:
- Op tijd komen.
- Je materiaal in orde hebben.
- Nederlands spreken in de schoolomgeving.
- Geen smartphones in de klas.
- Iedereen respecteren en accepteren.
Met een kleine set afspraken is consequent zijn haalbaar. Leerlingen weten waar ze aan toe zijn en docenten staan sterker in hun klasmanagement.
Ook gewenst gedrag moet je oefenen
Goed gedrag is net als leerstof: je leert het door te oefenen.
- Begin pas met de les als de klas stil is.
- Laat leerlingen steeds hetzelfde start- of eindritueel uitvoeren.
- Herhaal regels en routines consequent, zodat gewenst gedrag een gewoonte wordt.
Zo ontstaat er rust, duidelijkheid en voorspelbaarheid. Het zijn allemaal ingrediënten voor een positieve klassensfeer.
Positieve groepsvorming als wapen tegen pesten
Pesten blijft een lastig thema. Vaak wordt er pas ingegrepen als het probleem al zichtbaar is. Toch werkt preventie beter: een sterk groepsgevoel vermindert de behoefte om te pesten.
In een positieve groep:
- heerst een wij-gevoel;
- voelen leerlingen zich veilig en geaccepteerd;
- zetten ze zich samen in voor een plezierige schooltijd.
De online module ‘Sociale vaardigheden’ van Slim Studeren VO helpen mentoren en docenten hierbij. De lessen van deze module sluiten aan op de fasen van groepsontwikkeling en bevatten praktische oefeningen rond samenwerking, respect en empathie.
Extra tip: het Gouden Weken Pakket is ook een aanrader.
Praktische activiteiten voor een positieve sfeer
Naast vaste afspraken en effectief lesmateriaal kun je de sfeer versterken met eenvoudige groepsvormende activiteiten:
- Complimenten: leerlingen schrijven iets positiefs voor elkaar.
- Klassenjaarboek: noteer elke maand hoogtepunten en vier ze samen.
- Gezamenlijk ontbijt of lunch: samen eten versterkt het wij-gevoel.
- Klassenpot: verzamel ideeën voor groepsactiviteiten en voer er regelmatig eentje uit.
Samen werken aan een positief klimaat
Een positieve klassensfeer creëren, vraagt om meer dan alleen straffen of grenzen stellen. Het gaat om:
- duidelijke afspraken;
- consequente routines;
- herstelgerichte gesprekken;
- en groepsvormende activiteiten.
Met de lessen van Slim Studeren VO en initiatieven zoals de Stop Pesten Nu! heb je direct concrete handvatten om van je klas een veilige, hechte en positieve groep te maken.
