Online pesten, privacyproblemen, sexting of misleidende influencers. Jongeren leven in een digitale wereld vol kansen, maar ook vol risico’s. Jongeren bewegen zich moeiteloos online, maar beseffen niet altijd welke risico’s daarbij horen. Voor docenten ligt hier een belangrijke rol weggelegd: leerlingen begeleiden om kritisch na te denken over hun online gedrag. Maar hoe pak je dat aan in de klas?
Waarom is het zo belangrijk om over internetrisico’s te praten?
Veel jongeren overschatten hun eigen online vaardigheden. Ze weten bijvoorbeeld hoe ze TikTok moeten gebruiken, maar ze weten niet altijd wat de gevolgen zijn van wat ze daar posten. Onderzoek laat zien dat jongeren risico’s op het internet vaak pas herkennen als er iets misgaat. Een nare opmerking, cyberpesten, een gedeelde foto of een virale video.
Daarom is preventie via gesprek zo krachtig. Praten over internetveiligheid en privacy zorgt ervoor dat leerlingen leren reflecteren vóór er iets misloopt. Dat is precies waar mediawijsheid over gaat: niet het verbieden van apps, maar leren begrijpen wat de impact van hun keuzes online is.
Ook op school speelt internetveiligheid een rol
Al is het telefoongebruik op scholen verboden, dan nog blijft de school verantwoordelijk om leerlingen te leren omgaan met risico’s van het internet.
Jongeren werken nog altijd veel digitaal: op hun laptop, in digitale leeromgevingen en met schoolaccounts op platforms zoals Teams of Google Workspace. Ze communiceren, zoeken informatie op en delen documenten online.
Daarom hoort mediawijsheid niet alleen thuis in de opvoeding, maar ook in het onderwijs. Scholen die inzetten op digitale vaardigheden en internetveiligheid bereiden hun leerlingen beter voor op de realiteit buiten de klas. Het gaat niet alleen om het voorkomen van misbruik, maar ook om het ontwikkelen van digitale weerbaarheid: weten wat je deelt, kritisch leren kijken naar informatie en online respectvol omgaan met anderen.
Door dit structureel in te bedden, bijvoorbeeld met de kant-en-klare lessen over mediawijsheid van Slim Studeren VO, geef je jongeren de kans om veilig, bewust en zelfverzekerd met het internet om te gaan.
Praten over online risico’s: drie basisprincipes voor docenten
- Zorg voor een open gesprek, geen preek
Jongeren haken af bij waarschuwingen of belerende toon. Vermijd zinnen als “Je mag dat niet doen” of “Dat is gevaarlijk”. Stel liever open vragen:- “Wat vind jij van de druk om perfecte foto’s te posten?”
- “Heb je online ooit iets gezien waarvan je dacht: dat is niet oké?”
Zo maak je van het gesprek geen les, maar een dialoog.
- Laat leerlingen zelf deskundigen zijn
Jongeren kennen de online wereld vaak beter dan wij. Vraag hen om te tonen hoe bepaalde apps werken of hoe ze omgaan met hun privacyinstellingen. Dat geeft hen eigenaarschap én creëert ruimte om samen te reflecteren. - Gebruik concrete situaties of oefeningen
Bespreek actuele cases of fictieve situaties: een klasgenoot die te veel deelt op sociale media, een onbekende die contact zoekt of een viral challenge. Vraag: wat zou jij doen? Wat vind jij verstandig gedrag?
Zulke gesprekken stimuleren mediawijs gedrag zonder moraliserend te zijn.
Gebruik kant-en-klare lessen over mediawijsheid
Niet elke docent voelt zich zeker bij dit soort thema’s. Gelukkig zijn er online kant-en-klare lessen over mediawijsheid van Slim Studeren VO.
Deze lessen helpen om op een veilige en gestructureerde manier in gesprek te gaan over thema’s zoals:
- online privacy en identiteit;
- omgaan met sociale media;
- nepnieuws en beïnvloeding;
- online respectvol communiceren.
De lessen bevatten praktische opdrachten, gespreksvragen en voorbeelden die aansluiten bij de leefwereld van jongeren. Ze maken het eenvoudig om mediawijsheid structureel in het curriculum op te nemen, zonder dat je alles zelf hoeft te ontwikkelen.
Meer weten? Vraag een DEMO aan van Slim Studeren VO over mediawijsheid en sociale vaardigheden.
Online risico’s bespreekbaar maken in elke klas
Welke les je ook geeft, internetveiligheid is onlosmakelijk verbonden met het dagelijks leven van je leerlingen. Door erover te praten, laat je zien dat je hun wereld serieus neemt en je geeft ze handvatten om bewuster te handelen.
Een paar eenvoudige gespreksopeners voor in de klas:
- “Wat betekent online privacy voor jou?”
- “Hoe weet je of iemand op internet te vertrouwen is?”
- “Wat zou je doen als iemand nare dingen over je post?”
Jongeren hoeven online niet perfect te zijn, maar ze moeten wel weten hoe ze zichzelf kunnen beschermen. En dat begint bij een goed gesprek met een docent die durft te vragen, te luisteren en te begeleiden.
