Scholen spelen een belangrijke rol in de cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling van jongeren. Onder de sociaal-emotionele ontwikkeling vallen de ontwikkeling van de sociale vaardigheden van een leerling, het vermogen zich in een ander in te leven, het zelfbeeld en zelfvertrouwen, de manier waarop emoties ervaren en gereguleerd worden en het aanpassen aan de omgeving waarin de leerling leeft en leert (Gutman et al, 2003). Ze ontwikkelen deze competenties in allerlei verschillende contexten en één daarvan is de klas. Doordat jongeren veel in aanraking komen met hun docenten en/of mentoren, kunnen docenten of mentoren een grote rol spelen in de sociaal-emotionele ontwikkeling van jongeren.
Sociaal-emotionele competenties
Er zijn vijf belangrijke sociaal-emotionele competenties te onderscheiden waar docenten en/of mentoren zeker aandacht aan kunnen besteden. Deze vijf competenties kunnen onderverdeeld worden in drie groepen:
Ontwikkelingsprogramma’s die gericht zijn op sociaal-emotioneel ontwikkeling blijken wel effect te hebben op de sociaal-emotionele vaardigheden en op schoolsuccessen van leerlingen. Uit het onderzoek ‘A Meta-Analysis of the Effects of Classroom Management Programs on Students’ Academic, Behavioral, Emotional, and Motivational Outcomes van Korpershoek en anderen (2016) van Rijksuniversiteit Groningen bleek ook dat programma’s gericht op sociaal-emotionele vaardigheden grote effecten hebben op leerresultaten.
Sociaal-emotionele ontwikkeling op school
Tijdens de puberteitsjaren (tussen 12 en 14 jaar) maken leerlingen een ontwikkeling door waarbij ze een eigen persoonlijkheid en identiteit ontwikkelen en opbouwen. Gevoelens van frustratie en onvermogen kunnen ervoor zorgen dat leerlingen buiten de groep vallen. Dit kan leiden tot onzeker gedrag, onderpresteren en gedragsproblemen. Uit onderzoek van Marshall, Kingery, en Erdley (2011) blijkt dat de acceptatie door leeftijdsgenoten een belangrijke voorspeller is voor leerresultaten. Wanneer een leerling geaccepteerd wordt door leeftijdsgenoten, krijgt hij/zij emotionele steun, waardoor hij/zij zich meer betrokken voelt bij school. Het is daarom van groot belang dat docenten en mentoren/coaches op school een veilig klimaat creëren voor leerlingen. Voor een mentor/coach houdt dit in dat er voldoende aandacht wordt geschonken aan het socialisatieproces waarbij alle leerlingen zich veilig voelen.
Kijk naar het filmpje Social-Emotional Learning: What is SEL and Why SEL Matters van ‘Committee for Children’. Het gaat over het belang en de succesvolle resultaten van sociaal-emotioneel leren.
Sociaal-emotionele vaardigheden en de mentor
De mentor/coach speelt een belangrijke rol in het socialisatieproces waarbij iedereen zich veilig voelt. Dit kan door het maken van een sociogram, het ondernemen van activiteiten, het voeren van klassengesprekken over verschillende thema’s zoals het functioneren van de groep, enz. Op individueel niveau kan een training sociale vaardigheden bijdragen aan een positieve omgang met leeftijdsgenoten.
Sociaal-emotionele ontwikkeling in Slim Studeren VO
Slim Studeren VO besteedt in bijna elke module aandacht aan sociaal-emotionele ontwikkeling. Sociaal-emotionele vaardigheden mogen niet ontbreken in het mentoraat. Alle modules bevatten leerdoelen over omgaan met jezelf én (respectvol) omgaan met anderen. De casussen in de programma zijn afgestemd op de interesses en de leefwereld van leerlingen van het voortgezet onderwijs. De mentor kan inspiratie halen uit de toolbox. De toolbox bestaat uit kant-en-klare lesbrieven en tips over het mentoraat, waaronder ook sociaal-emotionele vaardigheden.
Bronnen:
- Committee for Children (Youtube)
- Gutman, L. M., Sameroff, A. J., & Cole, R. (2003). Academic growth curve trajectories from 1st grade to 12th grade: Effects of multiple social risk factors and preschool child factors. Developmental Psychology, 39(4), 777-790
- Korpershoek, H., Harms, T., de Boer, H., van Kuijk, M., & Doolaard, S. (2016). A Meta-Analysis of the Effects of Classroom Management Strategies and Classroom Management Programs on Students’ Academic, Behavioral, Emotional, and Motivational Outcomes. Review of Educational Research, 86(3), 643-680. https://doi.org/10.3102/0034654315626799
- Marshall, K. C., Kingery, J. N., & Erdley, C. A. (2011). Peer acceptance and friendship as predictors of early adolescents’ adjustment across the middle school transition. Merrill-Palmer Quarterly, 57(3), 215- 243. doi:10.1353/mpq.2011.0012
