Zelfgestuurd leren houdt in dat de leerling ‘zelfstandig en met zin voor verantwoordelijkheid de sturing voor de leerprocessen in handen neemt’ (Boekaerts & Simons, 1995). Om zelf het leerproces te sturen dient een leerling te beschikken over verschillende leerstrategieën: cognitieve, metacognitieve en motivationele/affectieve leerstrategieën (Kostons e.a., 2014). Zelfgestuurd leren is een krachtig middel om leerlingen zelfstandiger en verantwoordelijker te maken in hun leerproces. Maar hoe kunnen docenten dit effectief stimuleren? In deze blog bespreken we praktische handvatten en concrete strategieën.
Wat is zelfgestuurd leren?
Zelfgestuurd leren betekent dat een leerling zelfstandig en met verantwoordelijkheid de regie over zijn leerproces neemt. Dit vraagt om de juiste vaardigheden en strategieën. Leerlingen moeten cognitieve, metacognitieve, motivationele en effectieve leerstrategieën ontwikkelen om effectief te kunnen leren.
Onderzoek naar effectieve leerstrategieën
Uit een reviewstudie van Kostons e.a. (2014), waarin 34 Nederlandse en Vlaamse studies zijn geanalyseerd, blijkt dat instructie in leerstrategieën een belangrijke rol speelt bij het bevorderen van zelfgestuurd leren. De studie geeft waardevolle adviezen voor de onderwijspraktijk. Een gecombineerde aanpak van cognitieve en metacognitieve leerstrategieën blijkt in 93% van de onderzochte studies de meest effectieve manier om leeruitkomsten te verbeteren.
Hoe stimuleer je zelfgestuurd leren als docent?
Bouw autonomie op
Autonomie is een belangrijke voorwaarde voor zelfgestuurd leren. Leerlingen leren beter als ze keuzevrijheid ervaren. Dit betekent niet dat ze zomaar alles mogen bepalen, maar wel dat ze binnen duidelijke kaders eigen beslissingen kunnen nemen.
- Laat leerlingen kiezen uit verschillende opdrachten.
- Geef ze inspraak in de leerdoelen.
- Stimuleer reflectie op hun eigen leerproces.
Vergroot competentie door effectieve leerstrategieën
Leerlingen moeten leren hoe ze effectief kunnen leren. Dit doe je door aandacht te besteden aan cognitieve en metacognitieve strategieën.
- Cognitieve strategieën: helpen bij het verwerken van informatie, zoals samenvatten, relateren en structureren.
- Metacognitieve strategieën: helpen leerlingen hun eigen leren te plannen, monitoren en evalueren.
Gebruik hints en vragen om leerlingen te laten nadenken over hun leerproces. Vraag bijvoorbeeld:
- Wat weet je al over dit onderwerp?
- Welke informatie heb je nodig?
- Welke stappen ga je zetten om je doel te bereiken?
Gebruik modeling en peer-tutoring
Modeling betekent dat de docent voordoet hoe een taak moet worden uitgevoerd. Dit helpt leerlingen om strategieën te begrijpen en toe te passen.
- Denk hardop terwijl je een probleem oplost.
- Laat zien hoe je een tekst analyseert of een som oplost.
Daarnaast is peer-tutoring effectief. Leerlingen geven elkaar feedback en leren zo op een actieve manier van en met elkaar.
Bied procesgerichte feedback
Feedback moet niet alleen gericht zijn op het eindresultaat, maar vooral op het proces. Dit helpt leerlingen om inzicht te krijgen in hun eigen leerstrategieën en deze te verbeteren.
- Geef feedback op de aanpak, niet alleen op de uitkomst.
- Benadruk welke strategieën goed werken.
- Moedig leerlingen aan om te reflecteren en verbeteringen door te voeren.
Creëer een ondersteunende leeromgeving
Naast autonomie en competentie is een sterke relatie tussen docent en leerling van groot belang. Een veilige en ondersteunende leeromgeving bevordert zelfgestuurd leren.
- Geef leerlingen vertrouwen in hun capaciteiten.
- Stimuleer een groeimindset: fouten maken is een leerproces.
- Zorg voor een balans tussen begeleiding en vrijheid.
Loslaten, maar met zorg
Veel docenten vinden het moeilijk om controle los te laten. Toch is het nodig om leerlingen stap voor stap meer verantwoordelijkheid te geven. Dit betekent niet dat ze aan hun lot worden overgelaten. Differentiatie is hierbij belangrijk: geef leerlingen de vrijheid die past bij hun ontwikkelingsniveau.
- Bouw zelfstandigheid geleidelijk op.
- Geef duidelijke kaders en leerdoelen.
- Monitor de voortgang en stuur bij waar nodig.
Stimuleer zelfgestuurd leren met de Module Studievaardigheden van Slim Studeren VO!
Wil jij jouw leerlingen helpen met zelfstandig en doelgericht leren? De Module Studievaardigheden van Slim Studeren VO biedt een stevige basis met uitgewerkte lessen en een doorlopende leerlijn voor verschillende leerjaren en niveaus.
- Ondersteunt zelfgestuurd leren met effectieve leerstrategieën;
- Flexibel – voeg eenvoudig je eigen lesmateriaal toe;
- Gebruiksvriendelijk – makkelijk in te zetten in de klas;
- Betaalbaar – al vanaf €10 per leerling;
Geef je leerlingen de tools om hun leerproces in eigen hand te nemen!
Meer weten? Vraag een demo aan en ontdek het zelf!
