Onzekere tijden blijken een perfecte voedingsbodem te zijn voor nepnieuws en complottheorieën. We leven in een samenleving waarin de waarheid concurreert met ‘individuele interpretaties’ en ‘alternatieve feiten’. Volgens hoogleraar mediagebruik Elly Konijn (Vrije Universiteit Amsterdam) en lector nieuwe media Geert Lovink (Hogeschool van Amsterdam) is school dé plek bij uitstek om leerlingen vaardigheden te leren om nepnieuws te herkennen. Nepnieuws bestrijden, begint met het leren herkennen van manipulatietechnieken achter nepnieuws. Als mentor kun jij je leerlingen helpen ze te identificeren. Leer ze kritisch te zijn, help ze vier belangrijke manipulatietechnieken herkennen.
Manipulatietechnieken
Feiten
De eerste techniek is het weglaten of verdraaien van feiten, omdat je de meeste feiten kun je op meerdere manieren uitleggen. In nepnieuws worden bepaalde feiten weggelaten of op een andere manier geïnterpreteerd. Controleer daarom de feiten in andere bronnen. Kijk goed naar de titel, foto’s en tekst.
Nieuwsgierigheid
Een tweede techniek speelt in op de nieuwsgierigheid van mensen. Titels die mensen nieuwsgierig maken, zodat ze gaan klikken voor meer informatie.
Emoties
Nepnieuws speelt in op emoties. Als iemand bijvoorbeeld boos of bang wordt van een bericht is de kans groter dat hij of zij het bericht gaat delen.
Zondebok
De laatste techniek is om iemand anders de schuld van alles te geven wat slecht gaat, want met deze techniek wordt het wij-zij denken versterkt.
Dubbel check
Bij twijfel, moet je altijd hulp vragen. Soms maakt nepnieuws gebruik van deepfakes. Dit zijn nepvideo’s die gebruikmaken van digitale software, machine learning en face-swaps. Afbeeldingen worden gecombineerd tot nieuw beeldmateriaal dat gebeurtenissen of handelingen laat zien die in het echt nooit hebben plaatsgevonden. De resultaten kunnen zeer overtuigend zijn en zijn soms moeilijk als onecht te herkennen. Het is altijd verstandig om samen met anderen te checken of het klopt.
Jongeren
Ook jongeren krijgen te maken met nepnieuws. Nepnieuws is niet meer weg te denken. Kunnen de jongeren van jouw school echt van bewerkt of nep onderscheiden? De makers van nepnieuws worden steeds beter, waardoor het lastiger wordt om nepnieuws te herkennen. Zeker voor jongeren. We kunnen jongeren op school een aantal strategieën aanreiken, zodat ze zelf kunnen beoordelen of ze iets kunnen geloven of niet.
