Tijdens de eerste weken van het schooljaar worden belangrijke fundamenten gelegd voor een positieve klassensfeer, samenwerking en veiligheid in de klas (Stevens, 2004; Van der Ploeg, 2013). Tuckman (1965) stelt dat groepen zich ontwikkelen via vier fasen: forming, storming, norming en performing. De eerste weken zijn bij uitstek de periode waarin deze eerste fasen plaatsvinden. Wanneer leraren bewust investeren in groepsvorming, sociale veiligheid en relaties, dan groeit er stap voor stap een klassensfeer waarin leerlingen zich gezien, gehoord én veilig voelen. Daardoor durven ze mee te doen, fouten te maken en elkaar te helpen. Dit zijn de essentiële voorwaarden om tot leren te komen.
Waarom is een positieve klassensfeer zo belangrijk?
Een positieve klassensfeer is niet alleen belangrijk, maar gaat veel verder dan alleen ‘gezelligheid’. Integendeel, het vormt de basis voor vertrouwen, samenwerking én motivatie. Het is een leerklimaat waarin:
- leerlingen sociaal-emotioneel veilig zijn (vertrouwen, respect en geen angst voor pesten);
- duidelijke en gedragen gedragsnormen bestaan;
- positieve en respectvolle interacties plaatsvinden tussen leerlingen en leraren;
- ruimte is voor autonomie, verbondenheid en competentie (Deci & Ryan, 2000).
Wetenschappelijk bewezen effecten:
- Betere leerprestaties: Leerlingen presteren beter in een klimaat van veiligheid en structuur (Marzano, 2003).
- Meer motivatie: Een warme relatie met de leraar bevordert intrinsieke motivatie (Hattie & Zierer, 2023).
- Minder gedragsproblemen: Duidelijke groepsnormen en verbondenheid werken preventief (Jones & Bouffard, 2012).
- Hoger welbevinden: Sociale steun en cohesie verminderen stress en bevorderen het welzijn van jongeren (Thapa et al., 2013).
Internationale inzichten bevestigen ook het belang van de Gouden Weken
Niet alleen in Nederland, maar ook internationaal erkent men het grote belang van de eerste weken. In deze belangrijke periode leggen leraren de basis voor een veilige klas en een positieve groepsdynamiek. Daarom is investeren in deze fase zo waardevol. In Angelsaksische landen spreekt men over “building classroom community” of “first six weeks of school”, met een vergelijkbare focus. Uit recente studies blijkt:
- CASEL (2020–2023): Leraren die in de eerste weken van het schooljaar bewust aandacht besteden aan sociaal-emotionele ontwikkeling, leggen een sterke basis voor hun klas. Ze vergroten daarmee de leerprestaties van leerlingen, versterken de onderlinge band en dragen actief bij aan het voorkomen van pestgedrag.
- OECD rapport “Back to the Future of Education” (2021): Internationale data uit PISA-studies tonen dat leerlingen het meest floreren in een gestructureerde en warme leeromgeving. Het begin van het schooljaar is daarin erg belangrijk. Leerlingen die hun leraar als ondersteunend en rechtvaardig ervaren in de eerste maand, hebben hogere motivatie en zelfvertrouwen (OECD, 2021). Klassen met sterke beginstructuren hebben op lange termijn minder gedragsproblemen.
- Salmivalli et al. (2020): Uit meerdere programma’s in Finland blijkt dat preventieve groepsinterventies vooral effectief zijn wanneer ze plaatsvinden in de eerste vier weken van het schooljaar. Juist dan neemt de kans op pesten aanzienlijk af en verbetert de groepsdynamiek merkbaar. Hierdoor ontstaat vanaf het begin een veiligere en positievere klasomgeving.
- Hattie & Zierer (2023) in Visible Learning: The Sequel. Volgens een update van Hattie’s meta-analyses is de teacher-student relationship één van de meest impactvolle factoren op leren. Juist in de eerste weken van het schooljaar ontstaan de sterkste relaties, omdat leraren dan gericht investeren in veiligheid, structuur én duidelijke gedragsnormen. Daardoor ontstaat al vroeg een positieve groepsdynamiek.
Wat kun je als school of als leraar doen?
De essentie van de eerste weken is bewust tijd en ruimte maken voor groepsvorming, relatieopbouw en gezamenlijke normontwikkeling. Praktische strategieën zijn onder andere:
- Gezamenlijk opstellen van klasregels.
- Coöperatieve werkvormen en groepsopdrachten.
- Kringgesprekken en check-ins.
- Klassenvergaderingen.
- Reflecties op samenwerking en gedrag.
- Positieve bekrachtiging van gewenst gedrag.
Een sterke start met het Gouden Weken Pakket
De eerste weken vormen een belangrijk onderdeel van goed pedagogisch handelen. Door juist in deze eerste weken gericht te werken aan groepsvorming, veiligheid en verbinding, leg je de basis voor een sterk leerklimaat. Of zoals Hattie het stelt: “Students don’t learn from people they don’t like.” En die wederzijdse relatie begint al op dag één.
Wil je hier direct mee aan de slag?
Kies dan voor het Gouden Weken Pakket: een kant-en-klaar pakket waarmee je eenvoudig en doordacht vormgeeft aan deze belangrijke periode. Het pakket bevat praktische lessen en werkvormen die je zo kunt inzetten, zonder eindeloos zoeken of kopiëren.
Bespaar tijd, vergroot je impact en geef jouw klas/ groep een krachtige start.
Bestel direct!
Gouden Weken Pakket – Primair Onderwijs (bovenbouw)
Gouden Weken Pakket (VO – onderbouw) – EDITIE 1
Gouden Weken Pakket (VO – onderbouw) – EDITIE 2
Gouden Weken Pakket (VO-bovenbouw/ MBO) – EDITIE 1
