Shop

Pesten in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs wordt vaak onderschat, maar het is een serieus probleem

Pesten stopt niet vanzelf na de onderbouw en blijft ook een groot probleem onder bovenbouwleerlingen in het vo. Ook in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs komt het vaak voor. Onderzoek van de Universiteit Utrecht uit 2022 toont aan dat 10 tot 15% van de bovenbouwleerlingen structureel wordt gepest. Dit gebeurt zowel fysiek als online.

Queenbee en groepsdruk

In veel klassen heerst een sociale hiërarchie, waarin bepaalde leerlingen domineren en anderen onder druk zetten om zich aan te passen. Een zogenaamde ‘queenbee’ bepaalt wie erbij hoort en wie niet. Dit gebeurt vaak door subtiele manipulatie en sociale uitsluiting. Het komt vooral voor in meidengroepen. De queenbee manipuleert anderen en gebruikt subtiele vormen van uitsluiting. Haar slachtoffers worden buitengesloten, bespot of genegeerd. Dergelijk gedrag kan leiden tot langdurige psychische klachten, waaronder stress, onzekerheid en sociale isolatie.

Tip voor docenten: Let goed op subtiele vormen van uitsluiting binnen meidengroepen. Stimuleer een positieve groepsdynamiek door groepsgesprekken te voeren over sociale relaties en inclusie. Benoem en doorbreek negatieve patronen door in te grijpen bij manipulatief gedrag en leerlingen te ondersteunen die buiten de groep dreigen te vallen.
Pesten als groepsproces

Pesten speelt zich af binnen een sociale context, waarin verschillende rollen een belangrijke invloed hebben. Leerlingen kunnen de rol van pester, meeloper, buitenstaander, slachtoffer of verdediger innemen. Dit toont aan dat pesten niet alleen draait om de dader en het slachtoffer, maar om een dynamiek die binnen de groep in stand wordt gehouden. De sleutel tot een effectieve aanpak ligt dan ook bij de groep als geheel. In het voortgezet onderwijs blijft het echter een uitdaging om de groepsdynamiek te beïnvloeden en structureel positief gedrag te stimuleren.

Cyberpesten: onzichtbaar maar gevaarlijk

Sociale media maken pesten makkelijker en anoniemer. Via WhatsApp, Snapchat of Instagram worden kwetsende berichten gedeeld. Een foto met een nare tekst kan razendsnel verspreid worden. Slachtoffers kunnen zich nergens meer veilig voelen. Onderzoek van het Trimbos-instituut laat zien dat cyberpesten net zo schadelijk is als fysiek pesten. De gevolgen blijven langer hangen, omdat digitale berichten blijvend zijn en eenvoudig opnieuw verspreid kunnen worden.

Concrete voorbeelden uit de praktijk
  • Emma (17) werd maandenlang genegeerd door haar vriendinnen. De queenbee in de groep had bepaald dat ze ‘raar’ was. Niemand durfde tegen haar in te gaan.
  • Jordi (16) werd online belachelijk gemaakt, nadat een privéfoto van hem uitlekte. Zijn klasgenoten deelden het massaal en lachten hem uit in de gangen.
  • Sanne (18) werd continu uitgelachen in de klas. Haar klasgenoten maakten fluisterend opmerkingen over haar kleding en uiterlijk. De leraar zag het, maar greep niet in.
  • Thomas (17) had moeite met leren en werd ‘dom’ genoemd. Zijn klasgenoten gaven hem expres verkeerde antwoorden en lachten hem uit wanneer hij fouten maakte.
  • Lisa (16) kreeg dreigberichten via Instagram, omdat ze een andere mening had dan haar klasgenoten. Ze durfde niet meer online te gaan uit angst voor de reacties.
Wat kunnen scholen doen?

Onderzoek laat zien dat pesten aanpakken in het voortgezet onderwijs veel lastiger is dan in het basisonderwijs. Scholen spelen een zeer belangrijke rol in het tegengaan van pesten en kunnen verschillende methoden hanteren om pestgedrag te verminderen. Het is niet genoeg om pas in te grijpen als het te laat is. Structurele en schoolbrede lessen over pesten en sociale vaardigheden kunnen het verschil maken. Door jongeren bewust te maken van groepsdruk, queenbee-gedrag en de impact van cyberpesten, kunnen scholen pesten verminderen.

 

Voorkom pesten en stimuleer sociaal gedrag met de module ‘Sociale Vaardigheden’ van de methode Slim Studeren VO

Pesten in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs is een serieus probleem. Scholen kunnen het verschil maken door structureel en schoolbreed aandacht te besteden aan sociale vaardigheden en positief gedrag.

Met de module Sociale Vaardigheden van de methode Slim Studeren VO krijgen leerlingen de tools om respectvol met elkaar om te gaan, groepsdruk te herkennen en pestgedrag te doorbreken. Docenten kunnen deze module op een heel eenvoudige manier inzetten om een veilig en ondersteunend schoolklimaat te creëren.

  • Gericht op zowel preventie als aanpak van pestgedrag.
  • Kant-en-klare lessen en interactieve werkvormen.
  • Wetenschappelijk onderbouwd en eenvoudig inzetbaar.
  • Al beschikbaar vanaf €10 per leerling.

Investeer in een veilige schoolomgeving en versterk de sociale vaardigheden van jouw leerlingen!

Meer weten? Neem contact op en ontdek hoe je Slim Studeren VO kunt gebruiken voor jouw lessen.

Deel dit artikel via:

Gerelateerde artikelen

Groepsvorming in de eerste schoolweken: wat kunnen we van Scandinavië leren?

De eerste weken van het schooljaar zijn van grote invloed op hoe een klas zich ontwikkelt. In deze periode leren leerlingen elkaar kennen, verkennen zij hun positie binnen de groep en ontstaat de basis voor gedrag, samenwerking en het leerklimaat. Veel landen erkennen het belang van groepsvorming in de eerste schoolweken. In Scandinavië is er veel aandacht voor welzijn, gelijkwaardigheid en verbondenheid binnen de klas. Leerlingen moeten zich veilig, gezien en betrokken voelen voordat zij optimaal tot leren kunnen komen. In plaats van direct te focussen op vakkennis, prestaties en toetsing, kiezen Scandinavische scholen ervoor om eerst te investeren in de groep. Deze benadering biedt waardevolle inzichten voor het voortgezet onderwijs.   Eerst de relatie, dan het leren In Scandinavische klaslokalen staat het opbouwen van relaties centraal. Leerlingen moeten zich veilig voelen, gezien worden en vertrouwen ervaren voordat zij tot leren komen. Onderzoek van onder andere de OECD onderstreept dat

Lees meer

Beeldende vorming: gelukkig kun je creativiteit gewoon in een cijfer vangen

Laten we beginnen met een voorbeeld uit de praktijk. Een leerling krijgt voor het vak Beeldende vorming de opdracht om een zelfportret te tekenen. Iets wat hij nog nooit eerder heeft gedaan. Ze krijgen twee lesuren voor de opdracht. De leerling doet wat hij kan. Hij tekent, probeert, gumt, begint opnieuw. Thuis laat hij zijn werk zien. Hij krijgt tips, hij zoekt zelf wat voorbeelden en filmpjes op internet en gaat oefenen. Stap voor stap ontdekt hij hoe een gezicht is opgebouwd, hoe verhoudingen werken en hoe schaduw diepte geeft. Met zijn nieuwe inzichten en zichtbaar meer vaardigheid komt hij terug op school. Trots neemt hij zijn oefentekening en de bronnen die hij heeft gebruikt mee naar school. Hij wil op school nog een keer proberen. Klaar om te laten zien wat hij heeft geleerd. Alleen komt dat moment niet. Nog voordat hij iets kan uitleggen, krijgt hij te horen

Lees meer
Gouden Weken en een positieve klassensfeer

Positieve groepsvorming tijdens de eerste weken van het schooljaar

De basis voor een sterk en veilig leerklimaat De eerste weken van het schooljaar zijn bepalend voor de rest van het jaar. In deze fase ontstaat de groepsdynamiek, de rollen worden verdeeld en de sociale norm vormt zich binnen de klas. Wie hier bewust op inzet, legt een stevige basis voor rust, vertrouwen en betere leerprestaties. Maar hoe zorg je nu voor positieve groepsvorming? En wat levert het concreet op? In deze blog lees je over de voordelen van het Gouden Weken Pakket, praktische voorbeelden én hoe je dit eenvoudig kunt aanpakken.   Wat is positieve groepsvorming? Positieve groepsvorming betekent dat je als docent of mentor actief werkt aan een klas waarin leerlingen zich: veilig voelen; elkaar respecteren; samenwerken; en verantwoordelijkheid nemen. Het gaat dus niet alleen om “een gezellige klas”, maar om een groep waarin iedere leerling tot zijn recht komt en zich veilig voelt.   De basis van

Lees meer

Menu