Het voortgezet onderwijs speelt een belangrijke rol in het voorbereiden van leerlingen op hun verdere studie-, loopbaan- en levenskeuzes.
Steeds meer onderzoek laat zien dat loopbaanontwikkeling het sterkst tot zijn recht komt binnen een schoolbrede aanpak, waarbij docenten, mentoren en decanen samenwerken. Docenten spelen hierin een belangrijke rol. Zij hebben dagelijks contact met leerlingen, kennen hun talenten en interesses en kunnen leerlingen helpen om verbanden te leggen tussen wat zij leren en de wereld buiten school.
Loopbaanontwikkeling begint niet bij de profielkeuze
Veel scholen besteden vooral aandacht aan loopbaanoriëntatie op momenten waarop leerlingen een keuze moeten maken. Denk aan de overstap naar een profiel, vervolgopleiding of stage. Toch blijkt uit internationaal onderzoek dat loopbaanontwikkeling veel meer is dan het maken van een eenmalige keuze.
Het gaat om het ontwikkelen van kennis, vaardigheden en zelfinzicht die jongeren helpen om gedurende hun leven passende keuzes te maken. Het onderzoek van Rice en Hooley onder internationale experts laat zien dat scholen hierin een bredere verantwoordelijkheid hebben. Zij pleiten voor een schoolbrede aanpak waarin alle docenten bijdragen aan de loopbaanontwikkeling van leerlingen.
Waarom hebben docenten invloed?
Docenten hebben dagelijks invloed op hoe leerlingen naar zichzelf en hun toekomst kijken. Een opmerking als “hier ben jij goed in” of een gesprek over interesses kan veel betekenen voor het zelfvertrouwen en de keuzes van een leerling.
Volgens de onderzoekers zouden docenten zich bewust moeten zijn van deze invloed en leren hoe zij loopbaangesprekken op een natuurlijke manier kunnen integreren in hun onderwijs. Daarbij gaat het niet om uitgebreide adviesgesprekken, maar juist om kleine momenten die leerlingen aan het denken zetten over hun talenten, waarden en mogelijkheden.
Maak de verbinding tussen vakken en de praktijk
Een belangrijke uitkomst van het onderzoek is dat leerlingen gemotiveerder raken wanneer zij begrijpen waarom zij iets leren en hoe die kennis later van betekenis kan zijn.
Een docent wiskunde kan laten zien hoe statistiek wordt gebruikt binnen de gezondheidszorg. Een docent Nederlands kan aandacht besteden aan communicatievaardigheden die in vrijwel ieder beroep belangrijk zijn. Een biologiedocent kan leerlingen kennis laten maken met beroepen binnen duurzaamheid, onderzoek of zorg.
Door deze verbindingen te maken, ontstaat er meer betekenis in het onderwijs. Leerlingen ontdekken dat school niet losstaat van hun toekomst.
Loopbaanontwikkeling vraagt om een schoolbrede aanpak
Loopbaanontwikkeling werkt het best wanneer het onderdeel is van de cultuur van de school. Het onderzoek benadrukt het belang van een gezamenlijke visie, waarin docenten, mentoren, decanen en schoolleiders samenwerken.
Dat betekent onder andere:
- duidelijke afspraken over LOB binnen de school;
- voldoende tijd voor loopbaanactiviteiten;
- samenwerking tussen mentoren en decanen;
- aandacht voor professionalisering van medewerkers;
- lesmateriaal dat docenten ondersteunt bij het integreren van loopbaanontwikkeling.
LOB hoeft geen los programma te zijn. Juist wanneer het verweven raakt met mentorlessen en vaklessen, ontstaat er een doorlopende leerlijn.
Uitdagingen in de praktijk
De onderzoekers erkennen ook dat scholen voor uitdagingen staan. Docenten ervaren een hoge werkdruk en voelen zich niet altijd voldoende toegerust om leerlingen te begeleiden bij loopbaanvragen. Daarnaast zien sommige docenten LOB nog vooral als een taak van de decaan.
Dat vraagt om ondersteuning. Niet door extra taken toe te voegen, maar door docenten praktische handvatten te bieden die aansluiten bij hun dagelijkse onderwijspraktijk.
De LOB-module van Coach like a Champion
Bij Coach like a Champion geloven we dat loopbaanontwikkeling onderdeel moet zijn van het gewone onderwijsproces. Daarom hebben wij een praktische LOB-module ontwikkeld die mentoren ondersteunt bij het begeleiden van leerlingen.
De module sluit aan bij de loopbaancompetenties die binnen het voortgezet onderwijs centraal staan en helpt leerlingen stap voor stap bij het ontdekken van wie zij zijn, wat zij belangrijk vinden en welke mogelijkheden er voor hen zijn.
Leerlingen werken onder andere aan:
- kwaliteitenreflectie;
- motievenreflectie;
- werkexploratie;
- loopbaansturing;
- netwerken.
Daarnaast bevat de methode opdrachten, reflectievragen en portfolioactiviteiten die eenvoudig in mentorlessen kunnen worden ingezet. Hierdoor ontstaat een doorlopende leerlijn waarin leerlingen niet alleen nadenken over hun toekomst, maar ook vaardigheden ontwikkelen om later zelfstandig keuzes te maken.
Investeren in de toekomst van leerlingen
Loopbaanontwikkeling gaat uiteindelijk over meer dan het kiezen van een opleiding of beroep. Het gaat over zelfkennis, veerkracht en het vermogen om richting te geven aan een leven dat voortdurend verandert.
Wanneer scholen bewust aandacht besteden aan LOB, helpen zij leerlingen om met vertrouwen naar hun toekomst te kijken. Docenten spelen een belangrijke rol in het leven van jongeren, zij kunnen hierin een verschil maken door de juiste vragen te stellen.
Bron
Rice, S. & Hooley, T. (2025). How can and should secondary school teachers be involved in building students’ career knowledge and skills? A Delphi study of the expert community. Journal of Education and Work.
Disclaimer
De informatie in deze blog is met grote zorg samengesteld op basis van beschikbare wetenschappelijke literatuur en praktijkervaring. Ondanks deze zorgvuldigheid kunnen aan de inhoud geen rechten worden ontleend. Organisaties en onderwijsprofessionals wordt geadviseerd om bij beleidskeuzes altijd rekening te houden met de eigen context en actuele wet- en regelgeving.
