Pesten stopt niet vanzelf na de onderbouw en blijft ook een groot probleem onder bovenbouwleerlingen in het vo. Ook in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs komt het vaak voor. Onderzoek van de Universiteit Utrecht uit 2022 toont aan dat 10 tot 15% van de bovenbouwleerlingen structureel wordt gepest. Dit gebeurt zowel fysiek als online.
Queenbee en groepsdruk
In veel klassen heerst een sociale hiërarchie, waarin bepaalde leerlingen domineren en anderen onder druk zetten om zich aan te passen. Een zogenaamde ‘queenbee’ bepaalt wie erbij hoort en wie niet. Dit gebeurt vaak door subtiele manipulatie en sociale uitsluiting. Het komt vooral voor in meidengroepen. De queenbee manipuleert anderen en gebruikt subtiele vormen van uitsluiting. Haar slachtoffers worden buitengesloten, bespot of genegeerd. Dergelijk gedrag kan leiden tot langdurige psychische klachten, waaronder stress, onzekerheid en sociale isolatie.
Tip voor docenten: Let goed op subtiele vormen van uitsluiting binnen meidengroepen. Stimuleer een positieve groepsdynamiek door groepsgesprekken te voeren over sociale relaties en inclusie. Benoem en doorbreek negatieve patronen door in te grijpen bij manipulatief gedrag en leerlingen te ondersteunen die buiten de groep dreigen te vallen.
Pesten als groepsproces
Pesten speelt zich af binnen een sociale context, waarin verschillende rollen een belangrijke invloed hebben. Leerlingen kunnen de rol van pester, meeloper, buitenstaander, slachtoffer of verdediger innemen. Dit toont aan dat pesten niet alleen draait om de dader en het slachtoffer, maar om een dynamiek die binnen de groep in stand wordt gehouden. De sleutel tot een effectieve aanpak ligt dan ook bij de groep als geheel. In het voortgezet onderwijs blijft het echter een uitdaging om de groepsdynamiek te beïnvloeden en structureel positief gedrag te stimuleren.
Cyberpesten: onzichtbaar maar gevaarlijk
Sociale media maken pesten makkelijker en anoniemer. Via WhatsApp, Snapchat of Instagram worden kwetsende berichten gedeeld. Een foto met een nare tekst kan razendsnel verspreid worden. Slachtoffers kunnen zich nergens meer veilig voelen. Onderzoek van het Trimbos-instituut laat zien dat cyberpesten net zo schadelijk is als fysiek pesten. De gevolgen blijven langer hangen, omdat digitale berichten blijvend zijn en eenvoudig opnieuw verspreid kunnen worden.
Concrete voorbeelden uit de praktijk
- Emma (17) werd maandenlang genegeerd door haar vriendinnen. De queenbee in de groep had bepaald dat ze ‘raar’ was. Niemand durfde tegen haar in te gaan.
- Jordi (16) werd online belachelijk gemaakt, nadat een privéfoto van hem uitlekte. Zijn klasgenoten deelden het massaal en lachten hem uit in de gangen.
- Sanne (18) werd continu uitgelachen in de klas. Haar klasgenoten maakten fluisterend opmerkingen over haar kleding en uiterlijk. De leraar zag het, maar greep niet in.
- Thomas (17) had moeite met leren en werd ‘dom’ genoemd. Zijn klasgenoten gaven hem expres verkeerde antwoorden en lachten hem uit wanneer hij fouten maakte.
- Lisa (16) kreeg dreigberichten via Instagram, omdat ze een andere mening had dan haar klasgenoten. Ze durfde niet meer online te gaan uit angst voor de reacties.
Wat kunnen scholen doen?
Onderzoek laat zien dat pesten aanpakken in het voortgezet onderwijs veel lastiger is dan in het basisonderwijs. Scholen spelen een zeer belangrijke rol in het tegengaan van pesten en kunnen verschillende methoden hanteren om pestgedrag te verminderen. Het is niet genoeg om pas in te grijpen als het te laat is. Structurele en schoolbrede lessen over pesten en sociale vaardigheden kunnen het verschil maken. Door jongeren bewust te maken van groepsdruk, queenbee-gedrag en de impact van cyberpesten, kunnen scholen pesten verminderen.
Voorkom pesten en stimuleer sociaal gedrag met de module ‘Sociale Vaardigheden’ van de methode Slim Studeren VO
Pesten in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs is een serieus probleem. Scholen kunnen het verschil maken door structureel en schoolbreed aandacht te besteden aan sociale vaardigheden en positief gedrag.
Met de module Sociale Vaardigheden van de methode Slim Studeren VO krijgen leerlingen de tools om respectvol met elkaar om te gaan, groepsdruk te herkennen en pestgedrag te doorbreken. Docenten kunnen deze module op een heel eenvoudige manier inzetten om een veilig en ondersteunend schoolklimaat te creëren.
- Gericht op zowel preventie als aanpak van pestgedrag.
- Kant-en-klare lessen en interactieve werkvormen.
- Wetenschappelijk onderbouwd en eenvoudig inzetbaar.
- Al beschikbaar vanaf €10 per leerling.
Investeer in een veilige schoolomgeving en versterk de sociale vaardigheden van jouw leerlingen!
Meer weten? Neem contact op en ontdek hoe je Slim Studeren VO kunt gebruiken voor jouw lessen.
