Effectieve leerstrategieën zijn essentieel om leerlingen te helpen informatie beter te onthouden en te begrijpen. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat veel docenten vaak van uit gaan dat leerlingen zelfstandig in staat zijn om hun werk te plannen, monitoren en evalueren. Echter zijn er veel leerlingen die dat niet kunnen, omdat hun metacognitie nog niet ver genoeg ontwikkeld is. Leren leren moet je leerlingen aanleren. Tijdens de les worden leerstrategieën nauwelijks expliciet onderwezen, terwijl uit veel onderzoeken blijkt dat leerlingen aanzienlijk beter presteren als ze leerstrategieën inzetten in hun leerproces. Het besef dat leerlingen misschien daar niet zo vaardig in zijn en ondersteuning nodig hebben, roept de vraag op: ‘hoe pakken we dat op?’.
Expliciet leerstrategieën aanleren
In de praktijk zie je dat veel docenten er vaak van uit gaan dat leerlingen zelfstandig in staat zijn om hun schoolwerk te plannen, monitoren en evalueren. Vaak zie je dat er alleen tijdens de mentorles ruimte is om te leren leren. Leerlingen moeten deze kennis vervolgens zelfstandig toepassen in andere lessen en zelf bepalen hoe ze deze kunnen gebruiken. Dat blijkt in de praktijk echter niet effectief. Leraren moeten leerstrategieën expliciet maken en in een bepaald kader gieten voor hun leerlingen. Het expliciet aanleren van leerstrategieën houdt in dat de leraar stapsgewijs uitlegt welke strategieën effectief zijn, wanneer ze te gebruiken zijn en hoe ze kunnen worden toegepast in verschillende leersituaties. Het idee is dat leerlingen niet alleen kennis moeten verwerven, maar ook moeten leren hoe ze het beste kunnen leren.
Waarom is het expliciet aanleren van leerstrategieën belangrijk?
Veel leerlingen leren voornamelijk door te doen of door informatie herhaaldelijk te lezen, maar vaak weten ze niet altijd welke leerstrategieën effectief zijn. Onderzoek toont aan dat het aanleren van specifieke, bewezen leerstrategieën leerlingen kan helpen om:
- efficiënter te leren en hun tijd beter te benutten;
- beter informatie te onthouden op lange termijn;
- zelfstandig te leren en verantwoordelijkheid te nemen voor hun leerproces.
Hoe ga je schoolbreed aan de slag met leerstrategieën?
Zoals eerder aangegeven is er vaak alleen tijdens de mentorles ruimte voor het aanleren van leerstrategieën. Leerlingen moeten de leerstrategieën vervolgens zelfstandig meenemen naar andere lessen en bedenken hoe ze ermee aan de slag gaan. Dit werkt helaas niet. Je kunt je leerlingen leerstrategieën aanleren in de mentorles, maar het moet tijdens de vakken wel terugkomen. Vaak denken leerlingen er niet aan om de kennis uit de mentorles niet in een andere context te gebruiken. Het beste resultaat bereik je door samen met collega’s goede afspraken te maken over het aanleren van leerstrategieën in de les. Je moet samen aan de slag.
Voorbeelden van expliciete leerstrategieën
- Samenvatten: Leerlingen leren hoe ze belangrijke informatie kunnen herkennen en in eigen woorden kunnen herformuleren.
- Doelen stellen: Leer hen doelen voor zichzelf te bepalen, zoals korte termijn (bijvoorbeeld een hoofdstuk begrijpen) en lange termijn doelen (bijvoorbeeld een bepaald cijfer halen).
- Zelfmonitoring: Leerlingen reflecteren op hun eigen leerproces door zichzelf vragen te stellen zoals “Begrijp ik deze stof echt?” of “Wat moet ik nog verbeteren?”
- Herhalen en gespreid leren: In plaats van alles op het laatste moment te leren, leren ze hoe herhaling over tijd effectiever is.
- Elaboratie: Deze strategie houdt in dat leerlingen actief vragen stellen tijdens het leren, zoals “Waarom is dit belangrijk?” of “Hoe sluit dit aan op wat ik eerder geleerd heb?”
- Mindmaps en schema’s: Leerlingen leren om informatie visueel te ordenen, waardoor ze verbanden leggen.
Wil je aan de slag met leerstrategieën?
Wil je aan de slag met leerstrategieën? Zorg dan eerst voor een goede basis. Stel eerst vast of het hele team begrijpt waarover het gaat en of iedereen op één lijn zit. Stel hierbij de volgende vragen:
- Hoe ziet het aanleren van leerstrategieën op school eruit?
- Wat doen we nu al?
- Wat doen we (on)bewust?
- Wat en waar kunnen we verbeteren, versterken, verbreden?
- Gaan we zelf iets ontwikkelen of kiezen we voor een kant-en-klare methode?
Tip: Mochten jullie kiezen voor de tweede optie, dan kun je een demo aanvragen van Slim Studeren. Dit is een programma waarin alle effectieve leerstrategieën worden aangeboden. Het programma is heel eenvoudig in gebruik en kan schoolbreed ingezet worden.
